Pracownicy Zakladu







 

 


Barbara Obrębska-Starklowa
(powiększ zdjęcie)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Barbara Obrębska-Starklowa


ŻYCIORYS

 

Barbara Obrębska-Starklowa urodziła się 8 lipca 1937 r. w Międzyrzecu Podlaskim w rodzinie inżyniera budowlanego. Po złożeniu egzaminu dojrzałości w liceum międzyrzeckim w roku 1954, studiowała w latach 1954-1959 na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego. W 1959 r. napisała pod kierunkiem doc. dr Zofii Kaczorowskiej pracę magisterską pt.: Klimat Iwonicza Zdroju. Wnioski z tej pracy zostały wykorzystane przez Urząd Wojewódzki w Rzeszowie.

Po zawarciu związku małżeńskiego z Leszkiem Starklem rozpoczęła w październiku 1959 r. pracę zawodową - początkowo jako asystent w Katedrze Astronomii Teoretycznej i Geofizyki Astronomicznej UJ w Krakowie a następnie przez rok w Przedsiębiorstwie Hydrogeologicznym prowadziła obserwacje w rejonie budowanych zbiorników wodnych nad Sanem. W tym czasie nawiązała kontakt z Katedrą Geografii Fizycznej UJ, przygotowując charakterystykę klimatu Babiej Góry. W latach 1961-1962 współpracując z leśnikami prowadziła badania mikroklimatyczne w rezerwacie lipowym w Miliku koło Muszyny. Od listopada 1961 r. podjęła pracę w Instytucie Geografii UJ na stanowisku asystenta. W latach 1962-1966 w ramach szerokiego programu badań przyrodniczych prowadziła badania mikroklimatyczne w Gorcach, które stały się podstawą rozprawy doktorskiej, realizowanej pod kierunkiem prof. Mieczysława Klimaszewskiego.

W 1968 r. uzyskała tytuł doktora nauk przyrodniczych na podstawie rozprawy pt.: Stosunki mezo- i mikroklimatyczne na pograniczu pięter leśnych i pól uprawnych w Gorcach. Na podstawie szczegółowych badań w Gorcach ukazała wpływ form rzeźby na cechy dobowego i rocznego przebiegu wybranych elementów klimatu w zależności od sytuacji synoptycznych i wydzieliła 3 piętra mezoklimatyczne. Szczegółowej analizie poddano temperatury powietrza dni i nocy.

W 1967 r. odbyła jednomiesięczny staż w Instytucie Agrometeorologicznym Uniwersytetu Halle w NRD, w 1968 r. - dwumiesięczny staż w Instytucie Klimatologii Uniwersytetu w Szegedzie na Węgrzech i brała udział w badaniach mezo- i mikroklimatycznych w Górach Bukowych pod kierunkiem prof. Wagnera.

W czasie swej działalności naukowej Profesor B. Obrębska-Starklowa brała udział w zespołowych badaniach (razem z M. Hessem i T. Niedźwiedziem) mezo- i mikroklimatu gór oraz ich wpływu na warunki rozwoju roślin (okolic Szymbarku i in.), klimatu lokalnego w rejonie zbiornika rożnowskiego na Dunajcu, a także zajmowała się metodyką oceny agroekologicznej obszarów górskich na przykładzie Beskidu Niskiego z wykorzystaniem metod fenologicznych w badaniach klimatu.

W 1978 r. uzyskała stopień doktora habilitowanego, przedstawiając Radzie Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UJ pracę pt.: Typologia i regionalizacja fenologiczno-klimatyczna na przykładzie dorzecza górnej Wisły.

Po habilitacji Profesor B. Obrębska-Starklowa rozszerzyła swe zainteresowania z dziedziny fenologii na południowe stoki Karpat Zachodnich. Wykorzystała mianowicie dane publikowane w pracach słowackich i przedstawiła w kilku artykułach zagadnienie piętrowości i oceanizmu klimatycznego na podstawie danych fenologicznych na północnym i południowym skłonie tego łańcucha górskiego. Zwróciła przy tym uwagę na wpływ typów i form rzeźby w różnicowaniu reżimu fenologiczno-klimatycznego. Natomiast związki statystyczne między pojawami wskaźnikowych gatunków roślin w polskich Karpatach z niektórymi charakterystykami temperatury powietrza posłużyły jej do oceny regionalnego zróżnicowania stosunków fenologiczno-klimatycznych w zachodniej i wschodniej części polskich Karpat. Zwróciła uwagę na specjalną pozycję Beskidu Niskiego w zróżnicowaniu regionalnym klimatu i innych elementów środowiska Karpat.

Od grudnia 1979 do lutego 1991 r. pracowała na stanowisku docenta w Zakładzie Klimatologii Instytutu Geografii UJ, kierowanym przez prof. dr. hab. Mieczysława Hessa. W lutym 1991 r. uzyskała stanowisko profesora nadzwyczajnego w Uniwersytecie Jagiellońskim, po nadaniu jej tytułu profesora nauk przyrodniczych przez Prezydenta RP. W październiku 1991 r. została powołana na stanowisko profesora zwyczajnego. W 1993 r. podjęła obowiązki kierownika Zakładu Klimatologii Instytutu Geografii UJ, które pełniła do końca września 2003 r.


Po ciężkiej, długotrwałej chorobie zmarła 29 lutego 2016 roku. Została pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA

 

Jako samodzielny pracownik Profesor Barbara Obrębska-Starklowa koncentrowała się na badaniach obszarów górskich. Przedstawiła zróżnicowanie stosunków klimatycznych województw bielskiego i tarnowskiego (wspólnie z dr Barbarą Leśniak), dokonując oceny możliwości rozwoju funkcji gospodarczych. Powróciła też po raz drugi do opracowania stosunków klimatycznych Babiej Góry (1983). Wykorzystała w nim doświadczenia metodyczne zebrane w ciągu kilkunastu lat pracy. Brała udział w opracowaniu monograficznym klimatu Sudetów (1980). Inspirowała również zespołowe opracowania syntetyczne, dotyczące zróżnicowania wilgotności względnej powietrza i prężności pary wodnej w Beskidach i na Podhalu (1986), w których zastosowane zostały nomogramy prawdopodobieństwa występowania wartości tych parametrów.

Ogółem 94 monografie, rozprawy i artykuły dotyczą zagadnień zróżnicowania klimatu gór i wyżyn. W swoich pracach Profesor B. Obrębska-Starklowa położyła szczególny nacisk na konstruowanie map warunków klimatycznych (topoklimatycznych) w skali szczegółowej (zlewnie Jaszcze i Jamne, Szymbarku) oraz przeglądowej (dorzecze górnej Wisły, mapy bonitacyjne województw).

Ponadto profesor B. Obrębska-Starklowa zajęła się historycznym rozwojem metod kartograficznego przedstawiania klimatu Karpat oraz historią badań fenologicznych w Karpatach.

Od lat 80. kierowała badaniami zespołowymi prowadzonymi w Zakładzie Klimatologii Instytutu Geografii UJ, dotyczącymi warunków atmosferycznych na trasie z Krakowa do Zakopanego, wpływających na komunikację samochodową. Opracowała metodykę oceny stosunków termicznych i wilgotnościowych powietrza oraz widzialności z punktu widzenia utrzymania ruchu.

Uczestnicząc w zespole specjalistów do spraw rozwoju aglomeracji krakowskiej, podjęła badania bioklimatu Krakowa, których ukoronowanie stanowi obszerna monografia Krakowa przygotowana wspólnie z M. Hessem i T. Niedźwiedziem.

Do tych zagadnień powróciła kolejno w latach 1991 i 1994 przedstawiając na konferencjach międzynarodowych w Tsukuba (Japonia) i w Krakowie etapy i skutki degradacji klimatu Krakowa w okresie gospodarki nakazowej oraz zmiany po 1989 r. świadczące o poprawie sytuacji aerosanitarnej i warunków bioklimatycznych tej aglomeracji miejskiej. Całość przemian środowiska przyrodniczego Krakowa i przemian rozwojowych zachodzących w tym mieście po II wojnie światowej została omówiona w specjalnym wydaniu zbiorowym "Folia Geographica" (1996), redagowanym wspólnie przez Profesor Barbarę Obrębską-Starklową i Profesora Adama Jelonka, a będącym pokłosiem cyklu dyskusyjnych zebrań naukowych Komisji Nauk Geograficznych PAN w Krakowie.

W 1992 r. w związku z dwusetną rocznicą powstania krakowskiej stacji meteorologicznej przy Obserwatorium Astronomicznym UJ, obok redakcji monografii o historii stacji podjęła inicjatywę opublikowania anglojęzycznego tomu, poświęconego metodom i wynikom badań w początkowym okresie obserwacji meteorologicznych w Europie Środkowej. Tom ten wypełnia lukę w wiedzy o dorobku naukowym w XVIII i XIX w. krajów położonych na wschód od Łaby i jest źródłem informacji służących do homogenizacji serii obserwacyjnych i klimatologicznych studiów porównawczych, także w zakresie zmian klimatu.

Od grudnia 1984 do sierpnia 1985 r. przebywała na stypendium naukowym w University of Wisconsin - Stevens Point i nawiązała kontakt z Center of Climatic Research w Madison, Wisconsin. Po powrocie ze Stanów Zjednoczonych podjęła prace nad uwarunkowaniami klimatycznymi formacji leśnych w górach i na kontynencie amerykańskim na podstawie materiałów zebranych w czasie pobytu na stypendium w USA.

Badania roli czynników klimatycznych i antropogenicznych w kształtowaniu górnej granicy lasu w Karpatach stały się podstawą badań polsko-fińskich nad porównaniem górnej granicy lasu w Karpatach i polarnej granicy lasu w Finlandii. Współredaktorami tomu, poświeconego temu zagadnieniu, obok Profesor B. Obrębskiej-Starklowej byli profesorowie Olavi Heikkinen i Sakari Tukkanen z Finlandii.

W latach 90. wraz ze współpracownikami rozwinęła swe studia z zakresu bioklimatologii człowieka w terenach górskich. Zajęła się testowaniem przydatności wybranych wskaźników biometeorologicznych i bioklimatologicznych do oceny zróżnicowania piętrowego i regionalnego stosunków bioklimatycznych oraz do określenia intensywności wpływu bodźców meteorologicznych na system termoregulacji człowieka uprawiającego różne formy rekreacji.

W latach 1991-1993 podjęła na zlecenie Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN problem badawczy pt.: Zmiany klimatyczne i związane z nimi przemiany gospodarcze w Karpatach. Praca ta była próbą określenia przemian w Karpatach na tle trendów zmian klimatu i środowiska naturalnego pod wpływem wzrostu koncentracji gazów szklarniowych Zainteresowana problemem globalnego ocieplenia klimatu opublikowała pierwszą w Polsce monografię na temat efektu cieplarnianego w skali globalnej (B. Obrębska-Starkel, L. Starkel 1991).

W latach 1992-1995 zespół pracowników Zakładu Klimatologii IG UJ pod kierunkiem B. Obrębskiej-Starklowej realizował projekt badawczy pt.: Zróżnicowanie stosunków klimatycznych w dolinie górskiej na podstawie wieloletniej serii pomiarów. Opracowanie to zostało oparte na 22-letniej serii pomiarów topoklimatycznych na Stacji Naukowej Gaik-Brzezowa a tylko dłuższe serie umożliwiają dokonanie oceny dynamicznych zmian warunków przygruntowej warstwy powietrza. Wykazano w nim zmianę w układzie lokalnych warunków cyrkulacji, stosunków termicznych i wilgotnościowych powietrza w obrębie doliny pogórskiej po utworzeniu zbiornika wodnego na Rabie.

Kontynuując powyższą tematykę w latach 1997-2000 prowadziła problem badawczy pt. Zmiany topoklimatyczne i geoekologiczne na Pogórzu Wielickim w otoczeniu dobczyckiego zbiornika wodnego. Celem projektu była ocena zmian zachodzących w środowisku geograficznym w wyniku powstania zbiornika wodnego. Przeprowadzone badania fitosocjologiczne, gleboznawcze i hydrologiczne, a przede wszystkim dotyczące stosunków klimatycznych, pozwoliły na stwierdzenie jaką rolę odgrywają stosunkowo nieznaczne zmiany termiki i wilgotności w obiegu wody i transformacji zbiorowisk roślinnych. Wyniki przedstawiono w pracy pt.: Topoclimatic and geoecological changes in the Wieliczka Foothills in the surroundings of the Dobczyce Reservoir. Opiekowała się także projektem badawczym pt. Wpływ makroskalowych warunków pogodowych na kształtowanie się struktury mezoklimatów Pogórza Wielickiego.

Sporą część działalności naukowej Pani Profesor trzeba uznać za prezentację nauki polskiej za granicą. Realizowane przez Nią tematy i wyniki zadań badawczych były przedstawiane na licznych sympozjach i zjazdach zagranicznych towarzystw naukowych, kongresach Unii Nauk Geofizycznych (łącznie ponad 30).

Prof. Obrębska-Starklowa uczestniczyła czynnie w dziewięciu Konferencjach Meteorologii Karpackiej, trzech Konferencjach Meteorologii Alpejskich, Kongresie Unii Geodezji i Geofizyki w Hamburgu oraz ponad dziesięciu innych konferencjach międzynarodowych w Czechosłowacji, Austrii, Japonii, USA, Rumunii i Finlandii.

Zaangażowanie we współpracę międzynarodową wiązało się ściśle z problematyką badawczą realizowaną w Zakładzie Klimatologii UJ. Znalazło to swój wyraz w powierzeniu prof. B. Obrębskiej-Starklowej dwukrotnie funkcji sekretarza Komitetu Organizacyjnego IV. i X. Międzynarodowej Konferencji Klimatologii Karpackiej w 1969 i 1981 r. W 1995 roku objęła przewodnictwo Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowej Konferencji Climate Dynamics and the Global Change Perspective w Krakowie przy współpracy z Polskim Komitetem Narodowym programu Global Change. Była inspiratorką i głównym organizatorem Konferencji Międzynarodowej w 2000 r. Images and Reconstructions of Weather and Climate over the Last Millennium, która zgromadziła ponad 100 uczonych z wielu krajów Europy i Ameryki. Owocem tej ostatniej konferencji były dwa tomy materiałów konferencyjnych redagowanych przez nią pt. Wizerunki i rekonstrukcje pogody i klimatu w ostatnim tysiącleciu. Osobisty wkład w powstanie tego wydawnictwa wnoszą: Słowo od redakcji i Rozważania końcowe, podsumowujące stan zasobów środowiska przyrodniczego, rolę działań proekologicznych i pytania związane z rozwojem Krakowa w XXI stuleciu.

Do dorobku naukowego obok rozpraw i monografii, artykułów i redakcji prac zbiorowych należy zaliczyć szereg komunikatów, notatek jak również pokaźną liczbę recenzji artykułów naukowych, także w języku angielskim i niemieckim, wykonanych na prośbę komitetów redakcyjnych wydawnictw naukowych polskich i zagranicznych. Powszechnie znana jest i ceniona w środowisku polskich geografów i przyrodników. Współpracowała aktywnie z pracownikami naukowymi Akademii Rolniczej w Krakowie i Zakładem Ochrony Przyrody PAN


DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNA,
SPOŁECZNA I ORGANIZACYJNA

 

Bogata działalność społeczna i organizacyjna Pani Profesor Barbary Obrębskiej-Starklowej dotyczy przede wszystkim funkcji pełnionych w Uniwersytecie Jagiellońskim, członkostwa i funkcji pełnionych w organizacjach naukowych krajowych i zagranicznych w ciągu wielu lat.

W Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej była kierownikiem Zakładu Klimatologii w latach 1993-2003, członkiem Senackiej Komisji ds. Wydawnictw UJ w latach 1984-1996, przewodniczącą Komisji ds. Wydawnictw na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ w latach 1981-1996.

Profesor Obrębska-Starklowa była członkiem Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN, Komisji Nauk Geograficznych Oddziału PAN w Krakowie, Polskiego Towarzystwa Geograficznego, Polskiego Towarzystwa Geofizycznego oraz Sekcji Biometeorologii przy Komisji Zdrowia Oddziału PAN w Krakowie. Była członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Rozwoju Ziem Górskich. W latach 1984-1990 była członkiem Komitetu Meteorologii i Fizyki Atmosfery PAN oraz Sekcji Agrometeorologii przy tym Komitecie, pełniąc w niej funkcję sekretarza. W latach 1984-1990 była członkiem Rady Naukowej Instytutu Kształtowania Środowiska w Krakowie.

Najbardziej znacząca i bardzo aktywna była Jej działalność wydawnicza jako wieloletniego redaktora Serii Geografii Fizycznej Prac Geograficznych Instytutu Geografii (potem IGiGP) UJ. Była także członkiem Komitetu Redakcyjnego licznych periodyków naukowych, przykładowo: Folia Geographica (Series Geographica Physica), Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, Wydawnictwa "Studia Naturae"
i innych. Chętnie zapraszana przez redakcje licznych czasopism naukowych do recenzowania artykułów bądź monografii nigdy nie odmawiała podejmowania się tego trudu.

Szeroko znana z ogromnego zaangażowania w rozwój naukowy studentów i młodszych pracowników nauki. Wiele uwagi poświęciła magistrantom. Prowadzone przez Nią autorskie wykłady z biometeorologii, klimatologii stosowanej i mikroklimatologii stanowiły wielokrotnie bazę naukową dla kilkudziesięciu magistrantów, piszących swe prace dyplomowe pod jej kierunkiem.

Wypromowała 6 doktorów, była recenzentem wielu rozpraw doktorskich i habilitacyjnych i wniosków na tytuł profesorski. Za swoja działalność naukową, dydaktyczną i organizacyjną była wielokrotnie wyróżniana nagrodami Ministerstwa Edukacji Narodowej i Rektora UJ. W 1980 r. została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, a w 1991 r. Medalem Komisji Edukacji Narodowej. W dniu 12 października 2005 r. na uroczystym posiedzeniu Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Bogaty dorobek naukowy, niestrudzona działalność dydaktyczna Pani Profesor, ogromna życzliwość i gotowość do pomocy studentom, doktorantom i pracownikom sprawia, że Jej długoletnia praca w Zakładzie Klimatologii kształtowała wiedzę i postawy etyczne wszystkich, którzy Ją znali, podziwiali i korzystali z Jej osiągnięć.

 

Opracowania biograficzne

 

Trepińska J., 2016, Barbara Obrębska-Starklowa (1937-2016), Przegląd Geofizyczny LXI, 1-2, 123-125.


Trepińska J., Olecki Z., 2006, Profesor Barbara Obrębska-Starklowa Dorobek naukowy, organizacyjny i dydaktyczny [w:] J. Trepińska, Z. Olecki (red.) Klimatyczne aspekty środowiska geograficznego, IGiGP UJ, Kraków, 11-37.

Tekst:
J. Trepińska, Z. Olecki
 

 

 
 
Uniwersytet Jagielloński
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2003-2004  Zakład Klimatologii
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzenej, Uniwersytet Jagielloński
Autor strony: Andrzej Kotarba; Webmaster: Agnieszaka Wypych