Pracownicy Zakladu







 

Władysław Milata
(powiększ zdjęcie)

 

 

 

 

 

 

 

 

Milata na nartach
(powiększ zdjęcie)

 

 

 

 

 

 

 

 

Milata w wojsku
(powiększ zdjęcie)

 

 

 

 

 

 

 

Milata przy pracy
(powiększ zdjęcie)

 

 

 

 

 

 

Milata na konferencji
(powiększ zdjęcie)

 

 

Władysław Milata

 

ŻYCIORYS

 

Władysław Milata urodził się 30 maja 1911 r. w Cieszynie w rodzinie nauczycielskiej. Ojciec Alojzy był nauczycielem geografii w Seminarium Nauczycielskim w Cieszynie, matka Maria Rerich zawodowo nie pracowała. Świadectwo dojrzałości uzyskał W. Milata w 1929 r. w Gimnazjum im. A. Ossuchowskiego w Cieszynie.

Pod wpływem atmosfery domu rodzinnego od najwcześniejszych lat interesował się naukami przyrodniczymi, dlatego też po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia geograficzne w Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem prof. J. Smoleńskiego. Ukończył je, uzyskując stopień magistra filozofii z zakresu geografii w marcu 1933 r., na podstawie pracy pt. Uwagi o zachmurzeniu Tatr Wysokich, opublikowanej w tym samym roku w "Wiadomościach Meteorologicznych i Hydrologicznych".

Cztery lata później, w czerwcu 1937 r., obronił pracę doktorską pt. Klimat miesięcy zimowych w Karpatach, opublikowaną częściowo w "Pracach Studium Turyzmu UJ" pt. Pokrywa śnieżna w Karpatach (1937), na podstawie której uzyskał stopień doktora filozofii w zakresie klimatologii i statystyki.

Już w czasie studiów, bo w 1930 r., rozpoczął pracę w Instytucie Geograficznym UJ, początkowo na stanowisku zastępcy asystenta, a następnie asystenta. Pracę naukową przerwała W. Milacie II wojna światowa, którą spędził za granicą w polskiej i angielskiej służbie meteorologicznej.

Zmobilizowany w sierpniu 1939 r., wrześniową kampanię wojenną odbył w Bielsku w stopniu podporucznika, w dywizji górskiej. We wrześniu 1939 r. przekroczył w miejscowości Kuty granicę z Rumunią. Po trzech miesiącach pobytu w Rumunii, przez Jugosławię, Grecję i Bliski Wschód udało Mu się przedostać do Francji, gdzie odbywał służbę w 4 Dywizji Piechoty A.P. Po kapitulacji Francji w 1940 r., przez Gibraltar i Afrykę Północną wyjechał do Wielkiej Brytanii i podjął służbę wojskową w Brygadzie Spadochronowej.

W marcu 1941 r. został przeniesiony do służby meteorologicznej w lotnictwie w charakterze synoptyka w polskich dywizjonach myśliwskich i bombowych. W marcu 1944 r. został skierowany do Kanady, gdzie do kwietnia 1946 pełnił służbę jako synoptyk w transatlantyckiej sekcji Meteorological Office Transport Command w Kanadzie, a następnie do lipca 1946 r. ponownie w Wielkiej Brytanii. W uznaniu Jego zasług jako synoptyka w osłonie meteorologicznej lotnictwa wojskowego został odznaczony w 1943 r. Srebrnym Krzyżem Zasługi, a w 1945 r. Medalem Lotniczym.

Pięcioletni okres służby wojskowej, najpierw w stopniu porucznika, a następnie kapitana, w meteorologicznym zabezpieczeniu lotnictwa wojskowego, umożliwił Mu gruntowne poznanie problemów meteorologii synoptycznej, wykorzystane później w licznych publikacjach.

Do kraju wrócił W. Milata we wrześniu 1946 r. i podjął pracę w Katedrze Geografii Fizycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego na stanowisku adiunkta. Od 1951 r. pełnił obowiązki zastępcy profesora w tej Katedrze. Zorganizował tu Zakład Meteorologii i Klimatologii i został powołany na jego kierownika.

30 czerwca 1954 r. Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla Pracowników Nauki nadała Mu stopień naukowy docenta (Dz.Urz.Min.Szkoln.Wyż. Nr 13 z dnia 14 października 1954 r.).

Po powrocie do kraju z niebywałą energią rzucił się w wir pracy naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej nie tylko w Uniwersytecie Jagiellońskim, ale i w innych uczelniach Krakowa, a także w wielu towarzystwach i organizacjach naukowych i społecznych o zasięgu zarówno regionalnym, jak i ogólnopolskim. Zmarł w Krakowie 25 grudnia 1954 roku w wieku zaledwie 43 lat, został pochowany na Cmentarzu Rakowickim

 

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA

 

Działalność naukowa Władysława Milaty obejmowała szeroki zakres zagadnień, głównie z dziedzinie meteorologii i klimatologii obszarów górskich. Jako główny obiekt badań wybrał Karpaty, szczególnie dużo uwagi poświęcając różnorodnym aspektom klimatu umiłowanych przez siebie Tatr.

Mając duże doświadczenie w dziedzinie meteorologii synoptycznej, wniósł znaczący wkład w udoskonalenie metod prognozowania pogody pod kątem widzenia potrzeb różnych gałęzi gospodarki. Jako zamiłowany turysta i narciarz, opracowywał i wydawał komunikaty śniegowe dla narciarzy.

Zbierał materiały do głębszych studiów nad opadami atmosferycznymi, zwłaszcza w postaci stałej, pokrywą śnieżną, lawinami oraz polami wiecznych śniegów w Tatrach. Prowadził także badania nad inwersjami termicznymi w górach oraz wiatrami typu fenowego nie tylko na obszarze Tatr (wiatr halny); jako pierwszy w literaturze polskiej podał, że wiatry tego typu występują na obszarze całych Karpat oraz Sudetów.

Wyniki tych badań publikował w licznych pracach i przyczynkach zmierzając do większego monograficznego opracowania syntezy klimatu tej części Polski. Przedwczesna śmierć nie pozwoliła Mu jednak na zrealizowanie tego zamierzenia.

Innym, ważnym zagadnieniem, któremu W. Milata poświęcał wiele uwagi, był problem powodzi w Karpatach. Obserwując niszczycielską działalność powodzi, szczególnie w latach 1934 i 1948, prowadził szczegółowe studia nad ich meteorologicznymi przyczynami i przebiegiem. Starał się w ten sposób opracować niezawodne metody przewidywania powodzi, a tym samym ograniczyć ich katastrofalne skutki.

Równolegle do działalności naukowej, organizował i wykonywał wiele opracowań o charakterze aplikacyjnym, będących podstawą do dokumentacji meteorologicznej i klimatologicznej, niezbędnej przy rozbudowie miast, budowie dużych obiektów przemysłowych, wielkich budowli wodnych itp. W większości nie zostały one opublikowane, pozostając w rękopisach.

Szerokie zainteresowania i duża energia W. Milaty w organizowaniu i prowadzeniu badań znalazły odzwierciedlenie w licznych publikacjach. Pełny spis Jego publikacji obejmuje ponad 100 pozycji (Molga, Zych 1955), z których 60 to artykuły i przyczynki naukowe. Na szczególną uwagę zasługuje napisany przez Niego pierwszy po wojnie, polski podręcznik akademicki pt. Pogoda i jak ją przewidywać (1949), w którym w sposób przystępny przedstawił całość problematyki meteorologicznej, z uwzględnieniem najnowszych w tym czasie poglądów anglosaskich w tej dziedzinie.

 

DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNA,
POPULARYZATORKSA I ORGANIZATORSKA

 

Działalność dydaktyczna Władysława Milaty związana była przede wszystkim z Instytutem Geograficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jeszcze w czasie studiów pełnił obowiązki zastępcy asystenta do wybuchu II. wojny światowej, a po powrocie do kraju w 1946 r. aż do śmierci prowadził wykłady i ćwiczenia z zakresu meteorologii i klimatologii.

Równocześnie prowadził wykłady i ćwiczenia z meteorologii i klimatologii także na Wydziale Rolniczym i Leśnym UJ, w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie oraz na Wydziałach Politechnicznych AGH. Poznanie w czasie wojny wielu krajów Europy, Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej oraz Kanady pozwoliło Mu prowadzić Katedrę Geografii Gospodarczej oraz wykłady z tego zakresu na Akademii Handlowej w Krakowie.

Zdając sobie sprawę z praktycznego znaczenia meteorologii w gospodarce i w życiu codziennym, rozwinął Władysław Milata po wojnie jej popularyzację na szeroką skalę. Wygłaszał odczyty oraz pisał liczne artykuły do prasy codziennej, wydawnictw turystycznych i czasopism popularnonaukowych. Zamieszczony przez M. Molgę i S. Zycha (1955) spis niektórych tylko opracowań tego typu zawiera 36 pozycji.

Był On ponadto założycielem i sekretarzem redakcji wydawanego do dziś czasopisma "Poznaj Świat". Do działalności popularyzatorskiej W. Milaty można zaliczyć także Jego prace w dziedzinie modelowania geograficznego. Sam wykonał wiele różnorodnych modeli plastycznych i napisał kilka artykułów z tego zakresu. Wyjątkowo dużo uwagi poświęcał W. Milata pracom organizacyjnym.

Oprócz, wspomnianego wcześniej Zakładu Meteorologii i Klimatologii w Instytucie Geografii UJ, zorganizował w 1948 r. Okręgowe Biuro Pogody Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego w Krakowie, obejmując jednocześnie jego kierownictwo. Z Jego inicjatywy powstała w 1949 r. stacja badawcza PTG, przejęta w 1953 r. przez Instytut Geografii PAN, na Hali Gąsienicowej w Tatrach.

W następnych latach zorganizował: Karpacką Sieć Meteorologiczną, kursy dla prowadzących badania śniegowe i kursy dla obserwatorów PIHM, Krakowskie Oddziały Polskiego Towarzystwa Meteorologicznego i Hydrologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Geograficznego, będąc jednocześnie ich przewodniczącym przez wiele lat.

Był także przewodniczącym: Karpackiej Komisji Śniegowej i Lawinowej, Komisji Turystyki Narciarskiej przy zarządzie głównym PTTK, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Oddział w Krakowie, Polskiego Związku Narciarskiego, a także wielu innych towarzystw naukowych i społecznych w Krakowie.

Władysław Milata był człowiekiem wyjątkowo aktywnym i niezwykle pracowitym. Znający Go ze ścisłej współpracy profesorowie M. Molga i S. Zych we wspomnieniu pośmiertnym (1955) piszą m.in. iż był "...niezmiernie wrażliwym na krzywdę ludzką i zdecydowanie odważnym w walce z niesprawiedliwością. Był serdecznym, współczującym, wyrozumiałym dla innych, bezwzględnym dla siebie, prawym człowiekiem..."

 

Opracowania biograficzne

 

Hess M., 1975, Życiorys Władysława Milaty, Śląski Słown. Biogr., 1, Śląski Inst. Nauk., Katowice.

Hess M., 1976, Milata Władysław, Pol. Słown. Biograf., 21, Kraków.

Leszczycki S., 1955, Władysław Milata (30 V 1911-25 XII 1954), Przegl. Geogr., 27, 2, 444-449.

Molga M., 1955, Prof. dr Władysław Milata (Wspomnienie pośmiertne), Gaz. Obs. PIHM, 8, 1 (85), 1-2.

Molga M., Zych S., 1955, Władysław Milata, Przegl. Met. i Hydr., 8, 3-4, 190-197.

Olecki Z., 2000, Władysław Milata (1911-1954), Uniwersytet Jagielloński, Złota Księga Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, część I: Biografie uczonych, Kraków.

Opracował: Zygmunt Olecki

 

 
 
Uniwersytet Jagielloński
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2003-2004  Zakład Klimatologii
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzenej, Uniwersytet Jagielloński
Autor strony: Andrzej Kotarba